पछिल्लो समय जनस्वास्थ्यको क्षेत्रमा निपा भाइरस एउटा ठूलो चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ। यो कोरोनाभन्दा कम संक्रामक भए पनि यसको मृत्युदर (४०% देखि ७५%) अत्यन्तै उच्च भएकाले यसलाई घातक मानिन्छ। अहिलेसम्म यसको कुनै निश्चित खोप वा औषधि पत्ता नलागेकाले सावधानी नै यसको सर्वोत्तम उपचार हो।
यो एउटा 'जुनोटिक' (Zoonotic) भाइरस हो, अर्थात् यो जनावरबाट मानिसमा सर्छ। मुख्यतया 'फ्रुट ब्याट्स' (फलफूल खाने चमेरो) यसको प्राकृतिक वाहक हो।
यो कसरी सर्छ?
निपा भाइरस कोरोना जस्तो हावाबाट तीव्र गतिमा फैलिँदैन, तर निम्न माध्यमबाट सर्न सक्छ:
- संक्रमित फलफूल: चमेरोले टोकेका वा जुठो हालेका फलफूल (विशेषगरी खजुरको रस, अम्बक, लिची आदि) खाँदा।
- जनावरसँगको सम्पर्क: संक्रमित सुँगुर वा अन्य जनावरको रगत र थुकको सम्पर्कमा आउँदा।
- मानिसबाट मानिसमा: बिरामीको नजिकको सम्पर्क (र्याल, मूत्र वा रगत) बाट।
संक्रमण भएको ५ देखि १४ दिनभित्र लक्षणहरू देखिन थाल्छन्:
- असाध्यै उच्च ज्वरो आउनु र टाउको दुख्ने।
- खोकी लाग्ने र सास फेर्न कठिनाइ हुने।
- मांसपेशी दुख्ने र अत्यधिक थकाई लाग्ने।
- गम्भीर अवस्थामा मस्तिष्क सुन्निने (Encephalitis), मानसिक असन्तुलन हुने र बिरामी कोमामा जान सक्ने।
नेपालमा यसको जोखिम कति?
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले नेपाललाई निपा भाइरसको उच्च जोखिम भएको देशको सूचीमा राखेको छ। यसका मुख्य कारणहरू हुन्:
- छिमेकी राष्ट्र भारत (विशेषगरी केरला) मा पटक-पटक यसको संक्रमण देखिनु।
- नेपालमा निपा भाइरस बोक्ने प्रजातिका चमेरोहरू पाइनु।
- खुल्ला सिमाना र मानिसहरूको आवतजावत।
बच्ने उपायहरू (Life-Saving Tips)
यस घातक भाइरसबाट बच्न यी ४ कुरामा विशेष ध्यान दिऔँ:
| बुँदा | अपनाउनुपर्ने सावधानी |
|---|---|
| फलफूल | भुइँमा झरेका, चरा वा चमेरोले खाएका/ठुँगेका फलफूल कदापि नखानुहोस्। बजारबाट ल्याएका फलफूल राम्रोसँग पखालेर र ताछेर मात्र खानुहोस्। |
| सरसफाइ | बाहिरबाट फर्केपछि वा जनावरको सम्पर्कमा आएपछि साबुन पानीले कम्तीमा २० सेकेन्ड हात धुनुहोस्। |
| दुध/रस | खजुर वा ताडीको रस काँचो नपिउनुहोस्, यसलाई उमालेर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। |
| दूरी | शंकास्पद बिरामी वा मृत जनावरबाट टाढै रहनुहोस्। बिरामीको कुरुवा बस्दा मास्क र पन्जाको अनिवार्य प्रयोग गर्नुहोस्। |
महत्वपूर्ण: यदि कसैलाई अचानक उच्च ज्वरो आउने र बेहोस हुने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त नजिकको अस्पताल लैजानुहोस् र स्वास्थ्यकर्मीलाई जानकारी गराउनुहोस्।
"सजग रहौँ, सुरक्षित रहौँ।"
यो जानकारी उपयोगी लागेमा आफ्ना आफन्त र साथीभाइहरूमा सेयर गरेर सचेतना फैलाउन मद्दत गर्नुहोस्। 🙏
