🇮🇷 अयातोल्लाह अली खामेनी: इरानका सर्वोच्च नेताको जीवनी
परिचय इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको निधनसँगै मध्यपूर्वको राजनीतिमा तीन दशकभन्दा बढी समय प्रभाव जमाएका एक शक्तिशाली नेताको युग समाप्त भएको छ। सन् १९८९ देखि इरानका सर्वोच्च नेताका रूपमा रहेका खामेनीले इस्लामिक गणतन्त्र इरानको राजनीतिक, धार्मिक र सैन्य नीतिलाई निर्णायक रूपमा निर्देशित गरेका थिए। उनी सिया इस्लामिक समूहका धर्मगुरुका रुपमा मानिन्थे ।
अयातोल्लाह अली खामेनीको जन्म सन् १९३९ मा इरानको मशहद शहरमा भएको थियो। धार्मिक परिवारमा जन्मिएका खामेनीले सानैदेखि इस्लामिक शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। उनले कोमको धार्मिक शिक्षालयमा अध्ययन गर्दै शिया इस्लामिक विद्वानका रूपमा पहिचान बनाएका थिए।
युवा अवस्थामै उनी इरानका तत्कालीन शाह मोहम्मद रेजा पहलवीको शासनविरुद्धको आन्दोलनमा सक्रिय भएका थिए। यस क्रममा उनलाई पटक–पटक पक्राउ गरिएको थियो र केही समय जेल तथा निर्वासनमा समेत बस्नुपरेको थियो।
सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि खामेनी राष्ट्रिय राजनीतिमा तीव्र रूपमा उभिएका थिए। क्रान्तिका नेता अयातोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनीका विश्वासपात्र सहयोगीका रूपमा उनी चिनिन्थे।
क्रान्तिपछि उनले रक्षा परिषद सदस्य, तेहरानका इमाम (धार्मिक नेता), संसद सदस्य जस्ता विभिन्न महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हाले । त्यसपछि नै उनी राष्ट्रिय स्तरका प्रमुख नेतामध्ये एक बने।
सन् १९८१ मा अली खामेनी इरानका राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए। उनले दुई कार्यकाल (१९८१–१९८९) राष्ट्रपति पद सम्हाले। सन् १९८९ मा अयातोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनीको निधनपछि अली खामेनी इरानका सर्वोच्च नेता नियुक्त भएका थिए।
- इरानका सर्वोच्च नेता
- इरानको सेना, परमाणु कार्यक्रम र विदेश नीतिमा अन्तिम निर्णय गर्ने व्यक्ति
- इरानको धार्मिक–राजनीतिक प्रणालीको केन्द्रिय शक्ति
- विश्वका सबैभन्दा लामो समय शासन गर्ने नेतामध्ये एक
- तीन दशकभन्दा बढी समय सत्ता नियन्त्रण गरेका नेता
- राज्य शक्ति
- इरानी सेना र रिभोलुसनरी गार्डमाथि नियन्त्रण
- न्याय प्रणालीमा प्रभाव
- गुप्तचर निकायमाथि नियन्त्रण
- राष्ट्रिय सुरक्षा नीति निर्धारण
- राष्ट्रपतिभन्दा माथिल्लो अधिकार
- प्रमुख पदाधिकारी नियुक्त गर्ने अधिकार
- चुनाव प्रक्रियामा अप्रत्यक्ष प्रभाव
- संसद र सरकारमाथि प्रभाव
- अमेरिका विरुद्ध कडा नीति
- इजरायल विरोधी नीति
- मध्यपूर्वमा प्रभाव विस्तार नीति
- आणविक कार्यक्रम समर्थन
- १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिमा सहभागी
- शाह शासनविरुद्ध आन्दोलनकारी
- पटक–पटक जेल परेका
- १९८१–१९८९: इरानका राष्ट्रपति
- १९८९: सर्वोच्च नेता बने
- इस्लामिक क्रान्तिका रक्षक
- विदेशी हस्तक्षेपविरुद्ध दृढ नेता
- राष्ट्रवादी नेता
- धार्मिक विद्वान
- सादगीपूर्ण जीवनशैली
- कडा नियन्त्रण गर्ने शासक
- अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता सीमित गर्ने नेता
- विरोधी आन्दोलन दमन गर्ने
- राजनीतिक सुधार रोक्ने
- मानवअधिकार उल्लङ्घनका आरोप
- अत्यन्त सावधान निर्णयकर्ता
- दीर्घकालीन रणनीति अपनाउने
- सार्वजनिक रूपमा कम बोल्ने
- पर्दापछाडिबाट शासन गर्ने शैली
- धार्मिक वैचारिकता आधारित राजनीति
- अमेरिका विरोधी नीति
- इजरायल विरोधी नीति
- परमाणु कार्यक्रम
- आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र
- क्षेत्रीय प्रभाव विस्तार
- धार्मिक गुरु
- लेखक र वक्ता
- कविता मन पराउने
- सरल जीवनशैली
- अनुशासित व्यक्ति
- ३० वर्षभन्दा बढी इरानको वास्तविक शासक
- मध्यपूर्व राजनीतिमा ठूलो प्रभाव
- अमेरिका–इरान तनावको मुख्य पात्र
- परमाणु कार्यक्रमको प्रमुख समर्थक
- क्षेत्रीय शक्तिको रूपमा इरानलाई स्थापित गर्ने प्रयास
खामेनीको जीवनका मुख्य पक्षहरू
- प्रारम्भिक जीवन: सन् १९३९ मा मशहदमा जन्म, धार्मिक शिक्षा
- क्रान्तिकारी: शाह शासनविरुद्ध आन्दोलन, पटक–पटक जेल
- क्रान्तिपछि: खोमेनीका विश्वासपात्र, विभिन्न जिम्मेवारी
- राष्ट्रपति: १९८१–१९८९, दुई कार्यकाल
- सर्वोच्च नेता: १९८९ देखि तीन दशकभन्दा बढी शासन
- नीति: अमेरिका–इजरायल विरोधी, परमाणु कार्यक्रम, क्षेत्रीय प्रभाव
