बन्दी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus) भनेको के हो?

बन्दी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus) भनेको के हो? यसको कानुनी प्रक्रिया, महत्त्व र वर्तमान सन्दर्भबारे सरल नेपाली भाषामा जानकारी। का नुनको शासन भएको देशमा कुनै पनि व्यक्तिलाई स्पष्ट आधार र कानुनी प्रक्रिया बिना थुनामा राख्न पाइँदैन। तर, कहिलेकाहीँ राज्यका निकाय वा शक्तिमा भएका व्यक्तिले कसैलाई स्वेच्छाचारी ढंगले पक्राउ गर्ने वा थुन्ने गर्छन्। यस्तो अवस्थामा नागरिकको स्वतन्त्रता रक्षा गर्ने सबैभन्दा बलियो कानुनी हतियार नै 'बन्दी प्रत्यक्षीकरण' हो। 'बन्दी प्रत्यक्षीकरण' भनेको के हो? यो एउटा ल्याटिन शब्द (Habeas Corpus) बाट आएको हो, जसको शाब्दिक अर्थ हुन्छ— "बन्दीलाई शरीरसहित उपस्थित गराउनु।" सरल भाषामा भन्दा, यदि कसैलाई गैरकानुनी रूपमा थुनामा राखिएको छ भने, उसलाई अदालतमा हाजिर गराउन र थुनामुक्त गर्न दिइने आदेश नै यो रिट हो। नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको हक दिएको छ। यदि कसैलाई प्रहरी वा अन्य कुनै निकायले नियन्त्रणमा लियो भने २४ घण्टाभित्र (बाटोको म्याद बाहेक) अदालतमा उपस्थित गराउनुपर्छ। यदि त्यसो गरिएन वा पक्राउ गर्ने प्रक्रिया नै गलत छ …