विश्वकै सबैभन्दा प्रविधिमैत्री समाजमध्येको एक मानिने स्विडेनले आफ्नो शिक्षा प्रणालीमा एउटा ठूलो क्रान्ति सुरु गरेको छ। विगत एक दशकदेखि कक्षाकोठामा ल्यापटप र ट्याब्लेटलाई अनिवार्य बनाएको स्विडेनले अब पुनः परम्परागत 'कलम, कागज र पुस्तक' तर्फ फर्कने निर्णय गरेको छ। साक्षरता दरमा आएको गिरावट र विद्यार्थीहरूको कमजोर सिकाई क्षमतालाई सुधार्न सरकारले "पर्दाबाट पानासम्म" (från skärm till pärm) भन्ने विशेष अभियान अघि सारेको हो।
१. किन फर्कियो स्विडेन पुरानै शैलीमा?
स्विडेनको वर्तमान सरकारका अनुसार अत्यधिक डिजिटल प्रयोगले बालबालिकाको आधारभूत सीपमा क्षति पुगेको छ। सन् २०२२ को 'पिसा' (PISA) र्याङ्किङमा स्विडेनको नतिजा खस्किएको पाइएको थियो, जहाँ करिब २४ प्रतिशत विद्यार्थीमा आधारभूत पठन क्षमताको अभाव देखियो।
"हामी कक्षाकोठाबाट स्क्रिनहरूलाई सकेसम्म हटाउन चाहन्छौँ। वास्तविक पुस्तक पढ्दा र कागजमा लेख्दा बालबालिकाले ज्ञानलाई गहिराईसम्म बुझ्न सक्छन्।"
— जोआर फोर्सेल, शिक्षा मन्त्रीका प्रवक्ता
२. नयाँ नियम र सरकारी लगानी
यो परिवर्तन केवल नारामा मात्र सीमित छैन। सरकारले यसका लागि ठोस कदमहरू चालिसकेको छ:
- बजेट विनियोजन: विद्यालयहरूमा भौतिक पाठ्यपुस्तक र शिक्षक निर्देशिका किन्न सरकारले २.१ अर्ब स्वीडिस क्रोना (करिब २६ अर्ब नेपाली रुपैयाँ) खर्च गर्दैछ।
- मोबाइल प्रतिबन्ध: अब विद्यालयमा शैक्षिक प्रयोजनका लागि पनि मोबाइल बोक्न निषेध गरिएको छ।
- नयाँ पाठ्यक्रम: सन् २०२८ सम्ममा पूर्ण रूपमा पाठ्यपुस्तकमा आधारित नयाँ पाठ्यक्रम लागू हुनेछ।
- शिशु कक्षामा कडाइ: सन् २०२५ देखि प्रि-स्कूलमा डिजिटल उपकरणको अनिवार्यता हटाइएको छ भने २ वर्षमुनिका बालबालिकालाई ट्याब्लेट निषेध गरिएको छ।
३. वैज्ञानिक र मनोवैज्ञानिक आधार
स्टकहोमस्थित 'क्यारोलिन्स्का इन्स्टिच्युट' का न्युरोवैज्ञानिक डा. सिसेला नट्लेका अनुसार स्क्रिनमा पढ्दा जानकारी प्रशोधन गर्न मस्तिष्कलाई कठिन हुन्छ।
४. चर्को बहस: डिजिटल भविष्य कि परम्परा?
यद्यपि, यो कदमको आलोचना पनि उत्तिकै भइरहेको छ। 'स्वीडिस एडटेक इन्डस्ट्री' की प्रमुख जानी जेपसेनले ९० प्रतिशत रोजगारीका लागि डिजिटल सीप चाहिने समयमा बालबालिकालाई प्रविधिबाट टाढा राख्दा उनीहरू पछि पर्ने चेतावनी दिनुभएको छ। विज्ञहरूले उठाएका केही मुख्य चिन्ताहरू यस्ता छन्:
- डिजिटल खाडल: धनी परिवारका बालबालिकाले घरमै प्रविधि र एआई (AI) सिक्नेछन्, तर गरिब परिवारका बालबालिका विद्यालयमा पनि त्यो अवसरबाट वञ्चित हुँदा वर्गिय खाडल बढ्नेछ।
- आर्थिक साख: स्विडेन 'स्पोटिफाई' (Spotify) जस्ता ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको जन्मथलो हो। प्रविधिमा कडाइ गर्दा भविष्यमा यस्ता नवीन उद्योगहरूका लागि दक्ष जनशक्ति अभाव हुन सक्छ।
- OECD को चेतावनी: आर्थिक सहयोग र विकास संगठन (OECD) का अनुसार समस्या प्रविधिमा होइन, बरु यसको 'स्पष्ट उद्देश्यबिनाको प्रयोग' मा हो।
५. विद्यार्थीको अनुभव
स्टकहोमको नाकास्थित एक विद्यालयकी १८ वर्षीया छात्रा सोफी भन्छिन्, "अहिले म विद्यालयबाट नयाँ पुस्तक र कागजहरू लिएर घर फर्कन्छु। पहिलेको तुलनामा ध्यान केन्द्रित गर्न सजिलो भएको छ।" तर अर्की छात्रा ज्यास्मिन भने संसार नै कम्प्युटरमा चलिरहेको बेला प्रविधि हटाउनु व्यावहारिक नहुने तर्क गर्छिन्।
निष्कर्ष
स्विडेनको यो कदमले विश्वभरका शिक्षाविद्हरूको ध्यान खिचेको छ। प्रविधिको शिखरमा पुगेको देशले पुनः 'कलम र कागज' रोज्नुले आधुनिक शिक्षा प्रणालीमा 'डिजिटल' र 'एनालग' बीचको सन्तुलन कस्तो हुनुपर्छ भन्ने नयाँ बहस छेडेको छ।
स्रोत:BBC
